De LOTO-procedure

In gedachten zie ik nu vooral techneuten, hun wenkbrauwen fronsen. Wat doet een column over de LOTO-procedure nu in een vakblad over robots? Is toch geen techniek en heeft toch weinig te maken met de veiligheid van robotinstallaties. De LOTO-procedure is toch die vervelende procedure die door veiligheidsdeskundigen bedacht is en waar je als techneut alleen maar last van hebt? Misschien zijn er zelfs ook lezers die gelijk stoppen met lezen omdat ze niets hebben met LOTO. Laat ik dan eerst proberen om hen toch geïnteresseerd te krijgen. De LOTO-procedure staat voor de Lock Out Tag Out procedure. In onvervalst Nederlands een procedure om de machine uit te schakelen en te vergrendelen en anderen duidelijk te maken dat men aan het werk is bij de betreffende machine en dat de machine absoluut niet gestart mag worden. Een procedure die bij veel bedrijven gehanteerd wordt en hoog in het vaandel staat. Bij veel bedrijven noodzakelijk om veilig onderhoud te kunnen plegen en om eventuele storingen op te lossen.

De LOTO-procedure is bedoeld om ongevallen te voorkomen. Aangezien niemand zal ontkennen dat een robotinstallatie ook een machine is, geldt ook voor de robotinstallatie deze procedure. In de dagelijkse praktijk is deze procedure voor veel veiligheidsdeskundigen de meest belangrijke procedure om de persoonlijke veiligheid van productie- en/of technische medewerkers te borgen. Maar door de meesten van hen vaak ervaren als een vervelend blok aan hun been. In hun ogen dan ook een procedure die uitgevonden is om hen het leven zuur te maken en die hun werk vooral onwerkbaar maakt. Zij zijn toch wel in staat om op hun eigen veiligheid te passen en weten toch wat ze doen. Daar zijn ze voor opgeleid en speelt hun ervaring toch ook een grote rol. Maar is deze antihouding ten aanzien van de LOTO-procedure wel terecht? Laten we eerst eens kijken naar de feiten.

Als eerste kunnen we stellen dat er niet voor niets in de regelgeving (bijvoorbeeld de Machinerichtlijn) wordt geëist dat de machine voorzien is van een vergrendelbare hoofdschakelaar. Hierbij moet, als de machine voorzien is van pneumatiek en/of hydrauliek, ook deze vormen van energievoorziening voorzien zijn van een vergrendelbare hoofdafsluiter. Dit zijn strikte veiligheidseisen die een waarborg moeten geven dat de machine niet onverwachts ingeschakeld kan worden. Hiermee is er vanuit de machineveiligheid regelgeving een nauw verband met de LOTO-procedure. In de regelgeving wordt de noodzakelijke hardware geëist om juist LOTO te kunnen hanteren.

Ten tweede gaat het om de persoonlijke veiligheid van degene die de werkzaamheden moet uitvoeren. De LOTO-procedure is niet bedoeld om aan te geven dat hij of zij ondeskundig zijn op het gebied van veilig werken. Nee. De LOTO-procedure is juist om hem/haar te beschermen tegen ondeskundige collega’s die eventueel de machine zouden willen opstarten terwijl hij/zij aan het werk is in de machine.

Ondanks deze twee duidelijke argumenten voor het toepassen van de LOTO-procedure en het feit dat veel veiligheidsdeskundigen dit zien als een soort kapstok procedure, waarmee ze alles denken af te kunnen dekken en te borgen, is dit misschien ook de procedure die in de praktijk het vaakst wordt overtreden. Veel operators van machines denken er niet aan dat vooral bij het oplossen van storingen zij de machine ook veilig moeten stellen. Of ze hebben het idee dat ze dat wel ‘effe vlug’ kunnen doen en dat ze dan geen gevaar lopen. Vaak hoor je hier het argument dat ze al honderden keren hetzelfde hebben gedaan en er nog nooit wat gebeurd is.

Echter in de praktijk blijkt dat het niet naleven van de LOTO-procedure (dus het niet veiligstellen van de machine) regelmatig leidt tot ernstige ongevallen. Door niet veilig te stellen en een onverwachte opstart van draaiende delen zijn er al diverse amputaties of dodelijke ongevallen geweest.

Soms worden ook robotinstallaties niet veiliggesteld of worden door degene die onderhoud moet uitvoeren zelf een aantal veiligheden overbrugd. Zo werd jaren geleden een servicemonteur door een robot tegen een muur doodgedrukt toen hij in verband met service aan de robotinstallatie een aantal veiligheden oneigenlijk had overbrugd met een aangepaste servicedummy.

Ook werd er iemand die boven op een grote pers aan het werk was over het hoofd gezien door een collega. Hij dacht dat zijn collega klaar was en even aan de koffie zat. Controleerde niet of zijn collega nog aan het werk was boven op de pers en schakelde de pers in om te kunnen testen. Wel met een dodelijk ongeval als gevolg.

Nu weten we dat bij robotinstallaties er vaak sprake is van een uitgebreide gebiedsafscherming met allerlei elektrische veiligheden. Bij toegang van het robotgebied zijn dan de robot en alle machines binnen de robotinstallatie tot stilstand gebracht. Voor alle duidelijkheid moeten we hier wel stellen dat dit gebeurd op basis van een veiligheidscircuit en dat meestal de energievoorziening van de robot en de andere machines niet afgeschakeld is. Als we een onoverzichtelijke robotinstallatie hebben, kan een collega denken dat er niemand in de robotinstallatie aanwezig is en een geopende deur weer sluiten (hierdoor ontstaat dan insluiting) en de robotinstallatie weer opstarten. Hier hebben we dan ook gelijk de kern van het probleem te pakken. Onverwachte inschakeling door een ander tijdens onze werkzaamheden. Hiermee wordt gelijk duidelijk dat een LOTO-procedure juist bedoeld is voor de persoonlijke veiligheid. Vaak worden, bij bedrijven die met een LOTO-procedure werken, ook persoonlijke sloten aan de medewerkers verstrekt zodat ze altijd zichzelf voor anderen kunnen beschermen.

Mooi dat we constateren dat er ongevallen zijn geweest. Maar wat leren we hier van? Leuk dat er een LOTO-procedure binnen het bedrijf is, maar voor de meeste managers is het een vraag wat ze moeten doen om deze procedure ook daadwerkelijk te laten leven binnen de organisatie. Vaak blijkt dat de bewustwording van de medewerkers hier het belangrijkste element is. Want realiseren ze zich wel welke delen nog kunnen bewegen als ze een robotcel binnengaan. Vertrouwen op een veiligheidsschakeling is goed maar dit wil nog steeds niet zeggen dat er geen delen kunnen gaan bewegen. De grootste zekerheid heeft men als men zelf voorkomt dat de robotinstallatie (door een ander) ingeschakeld kan worden. Dus een zeer goede reden om de LOTO-procedure toe te passen.

Wel wordt door sommige veiligheidskundigen de LOTO-procedure veel te krap of te nauw opgesteld. Ze realiseren zich niet dat sommige werkzaamheden echt wel met een draaiende machine uitgevoerd moeten kunnen worden. Zo’n krappe LOTO-procedure is vaak ook de oorzaak van de frustratie van de medewerkers die er mee moeten werken. Eventuele uitzonderingen moeten deel zijn van de LOTO-procedure. Bij de uitzonderingen kan dan beschreven worden welke deskundigheid men moet hebben en dat er gewerkt moet worden met een toezichthouder die in de nabijheid van een noodstop staat.

Voor alle duidelijkheid moet ik hier ook vermelden dat er ruimte moet zijn om LOTO lokaal toe te passen. Dit voor bijvoorbeeld het wisselen van een motor of een pomp. Men kan dan LOTO toepassen met de werkschakelaar van het betreffende deel van de installatie. Dit moet dan wel in de LOTO-procedure beschreven zijn.

Om nu gelijk ook nog een stapje verder te gaan, kan ik hier ook aangeven dat de komende jaren LOTO vervangen zal worden door LOTOTO. Dit betekent Lock Out Tag Out and Try Out. Dus voor het beginnen met de werkzaamheden ook nog eens testen of de installatie niet opgestart kan worden. Dit als extra zekerheid.

Maar wat betekent dit nu allemaal in de praktijk. Een duidelijke LOTO-procedure opstellen en medewerkers trainen om deze procedure ook te volgen. Daarnaast verlangt de Arbowetgeving ook dat er door de leiding van het bedrijf op de naleving van de procedure (net zoals bij andere procedures) toezicht gehouden moet worden. Hier ligt weer een mooie taak voor de leidinggevenden.

Misschien kan ik het beste eindigen met te stellen dat ieders persoonlijke veiligheid in het geding komt als men deze LOTO-procedure niet (goed) toepast. Begin dus altijd bij jezelf.

Bert Stap

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *