Is machineveiligheid nog wel leuk?

Iedereen zal nu denken dat dit een rare vraag is van iemand die zich al jaren als specialist op het gebied van machineveiligheid profileert en daar ook nog eens de kost mee verdient. Voor de goede lezer wil ik wijzen op de woorden: ‘nog wel’. Maar laat ik, voordat ik deze vraag persoonlijk ga beantwoorden, even aangeven waarom ik tot deze titel ben gekomen. In gesprekken met klanten loop ik steeds meer tegen het feit aan dat de techneuten al die regelgeving best zat aan het worden zijn. Steeds maar weer het aspect van ‘dan geldt dat regeltje en dan geldt dat regeltje’. Steeds maar weer die nadruk op alle verantwoordelijkheden en aansprakelijkheden. Voor veel van hen is het één groot woud van regeltjes geworden. Op events over machineveiligheid krijgen ze ingewikkelde theoretische (soms slaapverwekkende) lezingen van deskundigen te horen waarna ze, bevestigd in hun vooroordeel, teleurgesteld naar huis gaan om allerlei wegen te bedenken om onder al die regeltjes uit te komen. De meeste kiezen dan voor de weg die voor hen het makkelijkste is. Namelijk we doen maar wat, of nog vaker, we doen maar niets.

Ik, als praktijkman, kan helemaal met hen meevoelen. Als techneut wil je bezig zijn met leuke nieuwe machines of oplossingen te bedenken en te ontwerpen. Machines die het leven van anderen zullen gaan vereenvoudigen. De uitdaging om productieprocessen sneller en makkelijker te laten verlopen. Dat is de levensmissie waarvoor de meeste techneuten in de wieg gelegd zijn. Niet om steeds maar weer in regelgeving en normen te moeten zoeken wat wel en wat niet mag en dan ook nog met het zwaard boven je hoofd van die aansprakelijkheden. Als ik dit merk, dan denk ik met weemoed terug aan de tijd dat ik 24 jaar geleden begon als zelfstandig consultant op het gebied van machineveiligheid. We werden toen geconfronteerd met de Europese Machinerichtlijn 89/392/EG (voor de jongeren onder ons: dit is de allereerste Machinerichtlijn die in 1995 verplicht werd).

Daarnaast waren er een paar normen waaraan we veiligheidsoplossingen konden spiegelen. En met een paar bedoel ik ook echt een paar. In de beginperiode waren wij in hoofdzaak aangewezen op ons eenvoudige nuchtere verstand om een machine veilig te maken. Vanuit de toenmalige Machinerichtlijn en normen hadden we een aantal vuistregels (qua afscherming, noodstoppen) die we konden hanteren. Waarbij we ons vooral de 3 stappen (gevaar wegnemen, gevaar reduceren door een technische veiligheidsoplossing of gebruikers over het gevaar informeren) zoals deze in de Bijlage I van de Machinerichtlijn 89/392/EG genoemd werden, moesten concentreren. Misschien kunnen we die tijd het beste omschrijven als de gezonde basis voor machineveiligheidsgedachten. Daarna hebben we, in de jaren die volgden, heel veel normen zien verschijnen die vooral erop gericht waren om veiligheidsoplossingen beter maar vooral betrouwbaarder te maken. Maar ook dat we die betrouwbaarheid moeten kunnen bewijzen en moeten vastleggen in het Technisch Dossier (nadruk op de aansprakelijkheden en bewijslast). Soms bekruipt mij het gevoel dat juist hierdoor het onderwerp machineveiligheid minder leuk is geworden. Daarom de woorden: ‘nog wel’.

Naast het feit van voortschrijdende normen merk ik dat de ‘oude’ generatie techneuten ‘regeltjes moe’ zijn geworden. Maar ook constateer ik dat veel jonge techneuten tijdens hun opleiding niets of bijna niets over machineveiligheid geleerd hebben. Zij stromen het bedrijfsleven in zonder enige kennis op dit gebied. Zij worden door hun oudere mentoren, die zelf regeltjes moe zijn, ook niet gestimuleerd om zich erin te verdiepen. Gevolg: een steeds grotere groep techneuten die weinig of niets over machineveiligheid weet of er niets mee heeft.

Ik persoonlijk vind machineveiligheid nog steeds een leuk vak en ik doe mijn werk, als specialist op dit gebied, nog steeds met veel plezier en voldoening. Maar ik zou ook willen dat we het voor techneuten weer veel interessanter zouden kunnen maken. Hierbij denk ik dat we terug moeten naar de basis van wat er met machineveiligheid ooit bedoeld was. Nadenken over afschermingen, vast of flexibel, elektrische veiligheid- en noodstopcircuits en voldoende informatie voor de gebruiker om de machine veilig te gebruiken. Geen eindeloze papierstroom, om in verband met mogelijke aansprakelijkheden, steeds maar meer vast te leggen. Natuurlijk moeten we vastleggen wat we aan de veiligheid van de machine gedaan hebben. Maar dat betekent niet dat we machineveiligheid niet begrijpelijker voor iedereen, die er mee te maken heeft, zouden kunnen maken. Ik denk dat er best mogelijkheden zijn om dat te doen.

Hoe? Gewoon weer beginnen met heel praktisch nadenken over gevaren en simpele veiligheidsoplossingen. Gebruik maken van ons nuchtere technische verstand. Nu beginnen natuurlijk een aantal van mijn vakbroeders te roepen dat dit absoluut niet meer mogelijk is, omdat als we niet alle regeltjes volgen we niet meer in compliance zijn met de verplichte wetgeving. Mag ik deze vakbroeders dan eens een vraag stellen. Wat was het doel van de Europese Gemeenschap toen men in 1989 de eerste Machinerichtlijn 89/392/EG publiceerde? Letterlijk stond toen in de toelichting dat er veel arbeidsongevallen veroorzaakt werden door machines en dat de regelgeving er voor bedoeld was om fabrikanten de mogelijkheid te bieden om veiligere machines te gaan leveren zodat er minder arbeidsongevallen zouden zijn. Een prachtig streven dat mij, in de begintijd, ook heel erg aansprak. Een missie om veiligere machines op de markt te krijgen. Natuurlijk moest er toen ook, door de fabrikant, een verplicht Technisch Dossier opgesteld worden waarmee men kon aantonen wat men had gedaan. Maar voor mijn gevoel waren die dossiers de helft minder dik dan dat ze tegenwoordig moeten zijn. Tegenwoordig ligt de nadruk veel te sterk op het hebben van aansprakelijkheden en het moeten leveren van betrouwbaarheidsbewijzen. In mijn ogen allemaal typische dossierzaken. De daadwerkelijke praktische machineveiligheid wordt gerealiseerd bij de machine. Een afschermkapje, een deur met een veiligheidsschakelaar en een afscherming rond een robot.

Daarom mijn oproep om minder nadruk te leggen op al die betrouwbaarheidsvastleggingen en met elkaar machineveiligheid weer leuk en begrijpelijk te maken. Terug naar de basis. Van één ding ben ik overtuigd: dat zal zeker gaan resulteren in meer veiligere machines.

Bert Stap

Naschrift: wij, als ESV Technisch Adviesbureau hebben met een aantal gerenommeerde leveranciers op het gebied van machineveiligheid de uitdaging geaccepteerd om een Praktisch Safety Event te organiseren waarin we weer terug willen naar de basis van Machineveiligheid: 20 september 2017 in de Baseliek in Veenendaal. Een dag met praktische, begrijpelijke workshops gegeven door specialisten die graag machineveiligheid heel pragmatisch willen benaderen. Deelname is geheel kosteloos voor twee medewerkers per bedrijf. Bij aanmelding van meer medewerkers wordt er voor de extra aanmeldingen een kleine vergoeding gevraagd. Meer informatie kunt u vinden op onze site www.esv-groep.nl. U kunt zich ook op deze site aanmelden.

One Response to Is machineveiligheid nog wel leuk?

  1. Snijcon.nl schreef:

    Ik geef je helemaal gelijk. Het is het euvel tegenwoordig. Alles maar zoveel mogelijk op papier zetten om zichzelf in te dekken.
    Dank voor het interessante artikel!
    Vr. groeten,
    Britt

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *