Dronespionage boven havens Rotterdam, Amsterdam en Antwerpen

Een Amerikaans databedrijf wilde met drones en warmtecamera’s in het geheim de brandstofvoorraad in de olietanks van de havens van Rotterdam, Amsterdam en Antwerpen meten. Een Nederlandse drone-exploitant weigerde de opdracht en noemde het dronespionage. Documenten die via een Woo-verzoek zijn vrijgegeven, laten zien hoe de Inspectie Leefomgeving en Transport worstelt met toezicht op zulke vluchten boven vitale petrochemische infrastructuur.

Lucratief contract voor wekelijkse dronevluchten

Uit de overheidsdocumenten blijkt dat een Amerikaans data-analysebureau een Nederlandse drone-exploitant een lucratief jaarcontract aanbood. De opdracht: wekelijks met drones, voorzien van thermische camera’s, over petrochemische complexen in de havens van Rotterdam, Amsterdam en Antwerpen vliegen. Opgeslagen vloeistoffen houden warmte anders vast dan de luchtlaag boven in een tank, waardoor met een warmtecamera al vanaf honderden meters afstand te zien is hoe vol een opslagtank is. Die informatie is goud waard voor grondstoffenspeculanten, die goed betalen om als eerste te weten of voorraden in grote havens toe- of afnemen. Het databedrijf had deze methode eerder al toegepast bij een grote olieopslag in de Verenigde Staten.

Dronespionage boven vitale infrastructuur

Voor de Nederlandse exploitant ging dit te ver. Toen hij informeerde naar toestemming van de olieterminals, lieten de Amerikanen weten dat daarover geen contact was geweest en dat dit ook niet zou gebeuren. Het Amerikaanse databedrijf verklaarde zelf verantwoordelijk te zijn voor de vluchten. De ondernemer vermoedde dronespionage en stapte naar de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). „Wij zijn niet roomser dan de paus, maar dit gaat echt te ver”, liet hij de luchtvaartinspectie vertrouwelijk weten. Los van het morele aspect noemde hij een veilige uitvoering onmogelijk. Ook binnen de ILT ontstonden zorgen: „In deze tijd mogen we best aan spionage denken. Het is per slot van rekening vitale infra”, schreef een inspecteur intern. Omdat het databedrijf overwoog om desnoods een andere partij of een helikopter in te zetten, legde de inspectie de zaak voor aan de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid en aan de werkgroep ongewenste droneactiviteiten van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

ILT verplicht toestemming vooraf

Dat dronespionage een reëel risico is voor petrochemische terminals, blijkt uit de regels van de ILT. De inspectie bevestigt dat dronebedrijven die boven vitale infrastructuur vliegen hun vluchten altijd vooraf moeten afstemmen met de beheerder van de installatie. Realtime zicht op dronebewegingen in het havengebied heeft de ILT zelf niet. Sinds december 2023 is daarom een extra privilege op de exploitatievergunning verplicht voor vluchten nabij vitale infrastructuur, zoals drinkwaterwinning, het hoogspanningsnet, zeehavens en risicovolle BRZO-bedrijven, zo staat in de regels voor drones bij vitale infrastructuur. Operators moeten minstens 24 uur vooraf toestemming vragen aan de beheerder en samen met hem een risicoanalyse en operationeel plan met risicoverlagende maatregelen opstellen. Zonder die toestemming is een vlucht boven een petrochemisch complex, legitiem of niet, in strijd met de wet- en regelgeving voor de luchtvaart.

Dronespionage blijft moeilijk te bewijzen

Of er daadwerkelijk spionagevluchten zijn uitgevoerd, met drone of helikopter, blijft onduidelijk. Het Amerikaanse bedrijf heeft niet gereageerd op vragen over de kwestie, en bij latere controles zijn geen andere dronebedrijven benaderd. Toch illustreert de zaak hoe moeilijk dronespionage te bewijzen is zolang er geen centraal zicht bestaat op wie waar vliegt. Terminals zetten drones zelf juist steeds vaker in voor legitieme doeleinden, bijvoorbeeld via drone-in-box-systemen die opslagtanks inspecteren met toestemming van de eigenaar, binnen de nieuwe droneregels. Om inspecties van dronespionage te onderscheiden, test de Rotterdamse haven dit jaar een landelijke aanpak om ongeautoriseerde drones te detecteren, een eerst stap naar een nationale database van dronebewegingen. Toezicht op dronespionage blijft tot die tijd grotendeels afhankelijk van meldingen van alerte exploitanten zelf.

Dit artikel is oorspronkelijk gepubliceerd op het nieuwsplatform IndustrieVandaag